جنجال کپی برداری هوش مصنوعی از شاهکار انسل آدامز

بنیاد رسمی موقوفه و حقوق نشر «انسل آدامز»، عکاس افسانه‌ای و پیشگام آمریکایی، با انتشار بیانیه‌ای شدیداللحن، به بازسازی رنگی و بدون مجوز یکی از نمادین‌ترین آثار این هنرمند توسط هوش مصنوعی اعتراض کرد. این بنیاد اقدام گالری ارائه‌دهنده را مصداق بارز سوءاستفاده تجاری از نام، اعتبار و هویت هنری آدامز دانسته و خواستار توقف فوری این روند شده است.

 

محور اصلی این مناقشه، عکس مشهور و تاریخی «طلوع ماه، هرناندز، نیومکزیکو» (Moonrise, Hernandez, New Mexico) است که اصل آن در سال ۱۹۴۱ توسط انسل آدامز به ثبت رسیده است. طبق گزارش‌های رسمی، ماه گذشته در جریان نمایشگاه معتبر عکاسی AIPAD، غرفه متعلق به «گالری دنزیگر» نسخه‌ای کاملاً رنگی از این اثر را که توسط هوش مصنوعی تولید شده بود، برای فروش عرضه کرد. نکته چالش‌برانگیز اینجاست که هیچ هنرمند یا خالق انسانی برای این اثر معرفی نشده بود و گالری صرفاً با تکیه بر نام و شهرت آدامز، اقدام به بازاریابی و فروش این تصویر مدرن کرده بود.

 

نکته بسیار ظریف و قابل تامل در بیانیه بنیاد انسل آدامز، عدم مخالفت آن‌ها با ذات فناوری هوش مصنوعی است. این بنیاد صراحتاً اعلام کرده است که خود انسل آدامز در زمان حیاتش، پتانسیل شگفت‌انگیز کامپیوترها و فناوری‌های دیجیتال را در آینده عکاسی پیش‌بینی کرده و از آن استقبال می‌کرد. بنابراین، مشکل بنیاد با پیشرفت علم و ابزارهای نوین نیست؛ بلکه مسئله اصلی، کپی‌برداری مستقیم، بی‌واسطه و غیرقانونی از دسترنج یک هنرمند به قصد کسب سود تجاری و بدون هویت مستقل است.

 

بر اساس جزییات منتشر شده در این بیانیه، گالری دنزیگر پیش از نمایش و عرضه این اثر، هیچ‌گونه هماهنگی، مشاوره یا مجوزی از موسسه حقوق نشر انسل آدامز دریافت نکرده بود. بنیاد آدامز بلافاصله پس از اطلاع از این موضوع، با مدیریت گالری (جیمز دانزیگر) تماس گرفته و ضمن تبیین حقوق قانونی بنیاد، خواستار حذف سریع اثر از نمایشگاه شد. با این حال، مکاتبات بعدی نشان داد که دانزیگر با وجود دریافت اخطار رسمی، همچنان به استفاده از نام انسل آدامز و عنوان اثر «طلوع ماه» برای پیشبرد پروژه‌های تجاری مشابه و بازرگی در حوزه هوش مصنوعی ادامه داده است.

 

این پرونده بار دیگر چالش‌های عمیق حقوقی و اخلاقی پیرامون هوش مصنوعی مولد (Generative AI) و کپی‌رایت را به صدر اخبار هنری آورده است. بنیاد انسل آدامز در بخش پایانی بیانیه خود تاکید کرده است که استفاده از نام و آثار هنرمندان بزرگ برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی یا خلق نسخه‌های تجاری بدون جلب رضایت مالکان حقوقی، نه‌تنها نقض قانون، بلکه آسیب به میراث فرهنگی است. این ماجرا نمونه‌ای آشکار از ضرورت تدوین قوانین سخت‌گیرانه‌تر برای محافظت از حقوق معنوی هنرمندان در دوران سلطه ابزارهای هوش مصنوعی به شمار می‌رود.