چالش‌های زیرساختی ابرپروژه ۵۰۰ میلیارد دلاری استارگیت؛ برخورد هوش مصنوعی با دیوار سخت انرژی

پروژه «استارگیت» (Stargate) که از اوایل سال ۲۰۲۵ به عنوان یکی از جسورانه‌ترین طرح‌های ملی و خصوصی ایالات متحده برای تثبیت سیادت در عصر هوش مصنوعی رونمایی شد، برنامه‌ای ۵۰۰ میلیارد دلاری با همراهی بازیگران بزرگی چون اوپن‌این‌آی (OpenAI)، سافت‌بانک (SoftBank)، اوراکل (Oracle) و صندوق سرمایه‌گذاری MGX است. هدف اولیه این ابرپروژه، دست‌یابی به ظرفیت عظیم ۱۰ گیگاواتی برای پردازش‌های سنگین مدل‌های هوش مصنوعی بود. این پروژه صرفاً ساخت چند مرکز داده بزرگ نیست، بلکه تلاشی برای ایجاد زیرساختی گسترده شامل مراکز پردازش، تراشه‌های پیشرفته، شبکه‌های ارتباطی و منابع انرژی موردنیاز برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی در مقیاس بالا است. در طرح اولیه، قرار بود حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از این سرمایه‌گذاری در مرحله نخست وارد پروژه شود و ادامه تأمین مالی طی چند سال انجام گیرد. اهمیت استارگیت از آن جهت است که توان پردازشی موردنیاز شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد و می‌تواند بر رقابت فناوری، اشتغال و توسعه زیرساخت‌های انرژی در آمریکا اثر بگذارد.

بااین‌حال، اجرای پروژه با چالش‌هایی مانند تأمین مالی، ساخت‌وساز مراکز داده، دسترسی به برق، تأمین تراشه و هماهنگی میان شرکای متعدد روبه‌رو است. تا سپتامبر ۲۰۲۵، برای چندین سایت جدید در ایالت‌های مختلف آمریکا برنامه‌ریزی شده بود و ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده استارگیت به نزدیک ۷ گیگاوات رسیده بود؛ بااین‌حال، درباره سرعت تحقق تعهد ۵۰۰ میلیارد دلاری و نحوه پیشرفت کامل پروژه، گزارش‌های متفاوتی منتشر شده است. بنابراین، استارگیت را باید تعهدی بلندمدت و مرحله‌ای دانست که موفقیت آن به توانایی شرکا در حل مسائل مالی، انرژی و اجرایی وابسته خواهد بود. تحولات اخیر نشان می‌دهد که قطار سریع‌السیر توسعه هوش مصنوعی با یک مانع سخت و واقعی روبه‌رو شده است: سرعت توسعه نرم‌افزار بسیار فراتر از توان شبکه برق، صدور مجوزهای زیست‌محیطی و ساخت زیرساخت‌های فیزیکی حرکت می‌کند.

 

در تازه‌ترین تحول، شرکت اوراکل برای پروژه موسوم به «Jupiter» در ایالت نیومکزیکو که توسط شرکت وابسته به صندوق سرمایه‌گذاری Blue Owl Capital توسعه می‌یابد، اخطاری مبنی بر بند «فورس‌ماژور» (شرایط اضطراری خارج از کنترل) صادر کرده است. اقدام اوراکل به معنای انصراف یا خروج از پروژه استارگیت نیست، بلکه تمهیدی حقوقی برای مصون ماندن از جریمه‌ها و پرداخت‌های سنگین قراردادی در صورت ناتوانی در بهره‌برداری از سایت تا موعد مقرر در سال ۲۰۸۸ است. این شوک حقوقی نشان می‌دهد که بزرگ‌ترین چالش هوش مصنوعی اکنون از اتاق‌های طراحی تراشه به تالارهای دادگاه و مفاد قراردادهای مالی منتقل شده است.

 

سایت نیومکزیکو با ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده ۲.۴۵ گیگاوات، بخش عمده‌ای از بدنه عملیاتی استارگیت را تشکیل می‌دهد و آسیب به آن، مستقیماً به قلب توسعه مشترک اوپن‌این‌آی و اوراکل ضربه می‌زند. گلوگاه اصلی این مرکز، عدم امکان تأمین برق است. برنامه‌های اولیه برای ساخت نیروگاه‌های گاز طبیعی به دلیل موانع محکم قانونی و زیست‌محیطی متوقف شد و گزینه‌های جایگزین مانند سلول‌های سوختی اکسید جامد (SOFC) نیز با چالش شدید مقیاس‌پذیری روبه‌رو هستند. برای درک ابعاد این چالش کافی است بدانید بزرگ‌ترین پروژه تک‌سایتی سلول سوختی جهان در سال ۲۰۲۴ تنها ۸۰ مگاوات ظرفیت داشت؛ در حالی که سایت نیومکزیکو به ظرفیتی بیش از ۳۰ برابر آن نیاز دارد که مقیاس‌پذیری آن در عمل ناآزموده است.

 

اگرچه اختلال در پروژه نیومکزیکو یک ضربه جدی است، اما نباید آن را به منزله فروپاشی کل برنامه استارگیت تلقی کرد. ابرپروژه‌های دیگری مانند سایت Abilene در تگزاس و سایت‌های جدیدتر در میشیگان باعث شده‌اند که مجموع ظرفیت اعلام‌شده این ابرپروژه از ۸ گیگاوات عبور کند. بنابراین، رخداد اخیر بیش از آنکه نقطه پایان باشد، یک «آزمون فشار» واقعی است که نشان می‌دهد آیا وعده‌های چندصد میلیارد دلاری در دنیای واقعی امکان‌پذیر هستند یا خیر.

 

بحران جاری در استارگیت آشکار می‌سازد که رقابت جهانی بر سر هوش مصنوعی وارد فاز جدیدی شده است. دیگر داشتن بهترین الگوریتم‌ها یا پیشرفته‌ترین پردازنده‌های گرافیکی به تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ بلکه توانایی ساخت سریع نیروگاه، دسترسی به شبکه توزیع برق و لایه‌چینی حقوقی پایدار، برندگان بعدی این عرصه را مشخص خواهد کرد. سوال اصلی اقتصاد هوش مصنوعی اکنون این است: آیا زیرساخت‌های فیزیکی و سنتی جهان می‌توانند پا به پای اشتهای بی‌انت‌های مدل‌های هوش مصنوعی رشد کنند؟